الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
519
دقائق العلاج ( فارسي )
بيمار را تا قبل از چهاردهم به كلى از ترشيها و تا هفت روز از ميوههاى تازه پرهيز دهد و فقط ماء الشعير به او بخوراند و پيش از بيرون راندن خلط قرصهاى سرد نبايد تجويز كند . اگر بيمارى تا سه روز شدت داشته و بيمار نيرومند باشد و از تخمه و نقص اخلاط نترسند و ادرار انارىرنگ و صاف باشد بايد نخست فصد كنند و پس از آن مسهلى مركب از ماء الشعير و شيرخشت و شربت نيلوفر يا بنفشه بدهند بخصوص اگر مزاج بيمار يبوست داشته باشد البته بايد دارو در حد ايجاد لينت باشد و نه ايجاد اسهال كامل و تنقيه ملايمى از آن بهتر است . اما نبايد براى گشايش مسامات و زياد كردن ادرار و عرق اقدام كنند . بههرحال هيچگاه از وضع مغزى بيمار نبايد غافل بمانند و بايد از بالا رفتن خلطها بمغز با استعمال مايعات معطر و بينى - شويهها جلوگيرى كنند و اگر ماده گزندهاى بمعده بريزد و سبب بيتابى بيمار گردد بايد او را وادار بقى كنند ، بخصوص اگر حالت تهوع هم داشته باشد . در اين حال بايد تا ممكن است غذائى به او ندهند و بماء الشعير و آش بدون گوشت با ماش و برنج و اسفناج به قدر حفظ بنيه او اكتفا كنند ، اما ماء - الشعير را هم قبل از فصد نبايد به بيمار بدهند و اگر در نتيجه نوشيدن آن معده ترش شود بايد آن را رقيق كنند و يا ريشه كرفس در آن بجوشانند و نيز بايد از نوشاندن ماء الشعير همراه با سكنجبين به بيمار پرهيز كنند ، ليكن ممكن است پس از آنكه از گوارش ماء الشعير مطمئن باشند سكنجبين بدهند اگر بيمار سرفه كند يا در رودههايش ناراحتى حس كند سكنجبين نبايد بنوشد و از به كار بردن ترنجبين بدون تمر بايد خوددارى كنند مگر آنكه ناچار باشند « 1 »
--> ( 1 ) مؤلف زاد المسافرين داروهائى را براى تبهاى تند نام برده است كه عبارتند از : خيسانده ريشه كاسنى سردكننده و بازكننده است و تشنگى را فرومينشاند -